ΑΘΗΝΑ, 24/05/2011

Έκθεση του ΕΘΙΑΓΕ για τα δένδρα της Λεωφόρου ΚαλαμακίουΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ (ΕΘΙΑΓΕ)
ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΔΑΣΙΚΩΝ ΠΡΟΙΟΝΤΩΝ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ: Προστασίας Δασικού Περιβάλλοντος & Δασικής Οικολογίας

Θέμα: «Εξέταση δένδρων κουκουναριάς στη Λεωφόρο Καλαμακίου του Δήμου Αλίμου»

Έπειτα από αίτημα της εταιρείας Π.Ι.Μ.ΕΡ. Α.Τ.Ε., οι υπογράφοντες Παναγιώτης Τσόπελας Δρ Δασολόγος-Φυτοπαθολόγος και Γεώργιος Καρέτσος Δρ Δασολόγος-Οικολόγος, Ερευνητές στο Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων & Τεχνολογίας Δασικών Προϊόντων, στις 9-5-2011 πραγματοποιήσαμε επίσκεψη στη Λεωφόρο Καλαμακίου στο Δήμο Αλίμου, για την εξέταση δένδρων κουκουναριάς. Εξετάστηκαν δένδρα κουκουναριάς (Pinus pinea) που είχαν φυτευτεί πρόσφατα κατά μήκος της Λεωφόρου Καλαμακίου, καθώς και δένδρα τα οποία παρέμεναν ακόμα μέσα σε φυτοδοχεία (γλάστρες) σε ειδικό χώρο του εργοταξίου. Όλα αυτά τα δένδρα, σύμφωνα με την εταιρεία, είχαν εισαχθεί από την Ιταλία το Φεβρουάριο του 2011 και είχαν φυτευτεί το Μάρτιο και Απρίλιο του ιδίου έτους.

Διαπιστώθηκε ότι τα περισσότερα από τα δένδρα κουκουναριάς που είχαν φυτευτεί καθώς και από αυτά που παρέμεναν ακόμα στα φυτοδοχεία παρουσίαζαν συμπτώματα μαρασμού σε ένα μεγάλο τμήμα της κόμης ή ήταν εντελώς νεκρά. Τους ερχόμενους μήνες, με την άνοδο της θερμοκρασίας, ο αριθμός των νεκρών δένδρων αναμένεται να αυξηθεί.

Από τον αρχικό έλεγχο στα δένδρα που παρέμειναν σε φυτοδοχεία στο χώρο προσωρινής αποθήκευσης, διαπιστώθηκε ότι ήταν καλά ριζωμένα και δεν παρουσίαζαν αποκολλήσεις της αρχικής «συρματόμπαλας» από το πρόσθετο έδαφος του φυτοδοχείου. Η υγρασία επίσης του φυτοχώματος αν και δεν μετρήθηκε, δεν εμφάνιζε υδατική ανεπάρκεια ούτε και υδατική κατάκλιση. Δεν μπορούμε βέβαια να γνωρίζουμε τις ποσότητες και τον ρυθμό ποτίσματος, διαπιστώθηκε όμως ότι είχε ήδη εγκατασταθεί ένα σύστημα άρδευσης και οι κορμοί των δένδρων ήταν καλά στερεωμένοι ώστε να μην επιτρέπουν μετακινήσεις της βάσης τους λόγω του ανέμου.

Από δένδρα με συμπτώματα μαρασμού και νέκρωσης των βελονών ελήφθησαν δείγματα από το ριζικό σύστημα, τον κορμό και τους κλάδους, για περεταίρω εξέταση δειγμάτων στο εργαστήριο δεν διαπιστώθηκε προσβολή των δένδρων από κάποιο παθογόνο ή έντομο. Πραγματοποιήθηκε και ειδική εξέταση για την παρουσία νηματωδών η οποία ήταν επίσης αρνητική.

Από την επιτόπια εξέταση διαπιστώθηκε επίσης ότι τα δένδρα είχαν εκπτύξει ήδη τους εαρινούς βλαστούς, το μήκος των οποίων κυμαίνονταν από 15 έως 20 εκατοστά περίπου, πράγμα που δηλώνει ότι τα φυτά είχαν ήδη εισέλθει στη νέα βλαστητική περίοδο πριν από αρκετό καιρό. Όπως μας αναφέρθηκε από τους υπευθύνους της εταιρείας, τα δένδρα είχαν ήδη εκπτύξει τους νέους βλαστούς όταν παρελήφθησαν από το φυτώριο της Ιταλίας, πράγμα που δηλώνει ότι τα φυτά μεταφέρθηκαν όταν είχε αρχίσει ή ακόμη και είχε προχωρήσει η ανοιξιάτικη σπαργή. Η μετατόπισή τους τη συγκεκριμένη περίοδο από τις ευνοϊκές συνθήκες του φυτωρίου, η φόρτωση τους, η μεταφορά και η εκφόρτωση τους στη χώρα μας προφανώς ενέτεινε την καταπόνηση των φυτών.

Δεν γνωρίζουμε βέβαια τον τρόπο φόρτωσης, που πιθανόν να έγινε με γερανοφόρα οχήματα και με ιμάντες. Πιθανολογείται ότι μέρος των πολύ λεπτών ριζιδίων να υπέστη καταστροφή και τα δένδρα δεν είχαν πλήρες διαθέσιμο ριζικό σύστημα και δυνατότητα άντλησης και μεταφοράς του νερού στην κόμη. Ο τρόπος στοίβαξης επίσης ενδεχόμενα να αύξησε την καταπόνηση των δένδρων, αν και όπως μας αναφέρθηκε τα φυτά διέθεταν δίχτυ που περιόριζε τη διαπνοή και την καταπόνηση της κόμης. Τα συμπτώματα των νεκρώσεων στα κωνοφόρα δυστυχώς δεν εκδηλώνονται άμεσα αλλά μετά από ένα διάστημα δύο ή τριών εβδομάδων.

Η μεταφορά και φύτευση στην οριστική θέση δεν είναι εύκολη διαδικασία για δένδρα τέτοιου μεγέθους. Θεωρούμε ότι και η διαδικασία αυτή τουλάχιστο στα μεγαλύτερα και βαρύτερα δένδρα θα αύξησε επιπρόσθετα την καταπόνησή τους. Παρατηρήθηκε επίσης ότι μικρότερα σε μέγεθος δένδρα δεν παρουσίαζαν εκτεταμένες νεκρώσεις. Ο περιορισμός της φυτοκόμης που συνήθως αποτελεί επιβεβλημένο μέτρο για τον περιορισμό της διαπνοής, θα έπρεπε κατά την άποψή μας να εφαρμοστεί στο φυτώριο και να αφαιρεθεί μέρος των κάτω κλάδων.

Εκτιμούμε ότι οι βασικοί λόγοι της αποτυχίας είναι το μεγάλο μέγεθος των δένδρων και η εποχή φύτευσής τους. Τα κωνοφόρα δένδρα στις κλιματικές συνθήκες της Αττικής πρέπει να φυτεύονται τη χειμερινή περίοδο (μέσα Νοεμβρίου με μέσα Φεβρουαρίου), πριν αρχίσει η βλαστητική δραστηριότητα των φυτών, ιδιαίτερα όταν τα δένδρα είναι μεγάλου μεγέθους, όπως στην προκείμενη περίπτωση. Δένδρα μεγάλου μεγέθους, όταν φύονται κάτω από φυσιολογικές συνθήκες έχουν αναπτύξει ένα ριζικό σύστημα αρκετών μέτρων, ενώ στα φυτοδοχεία οι ρίζες των φυτών δεν έχουν κανονική ανάπτυξη και μετά τη μεταφύτευση το ριζικό τους σύστημα προσαρμόζεται δύσκολα στις νέες συνθήκες. Το μεταφυτευτικό «shock» προσαρμογής σε δένδρα τέτοιου μεγέθους θεωρούμε ότι ήταν λογικό να οδηγήσει σε εκτεταμένες νεκρώσεις και απώλειες. Ένας άλλος επιπρόσθετος λόγος, όπως προαναφέρθηκε, φαίνεται ότι είναι και η καταπόνηση που υπέστησαν τα φυτά κατά την μεταφορά τους τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο, ενώ είχε ήδη αρχίσει η βλαστητική περίοδος.

Πρέπει εδώ να επιστήσουμε την προσοχή σας ότι η κουκουναριά αναπτύσσεται συνήθως σε βαθιά, ελαφρά (αμμώδη) και καλά αποστραγγιζόμενα εδάφη. Κατά συνέπεια, δένδρα αυτού του μεγέθους δύσκολα προσαρμόζονται στις συγκεκριμένες εδαφικές συνθήκες του πεζοδρομίου που κατά τεκμήριο δεν διαθέτουν και το καλύτερο έδαφος. Επιπλέον η κουκουναριά είναι είδος που σε φυσιολογικές συνθήκες μπορεί να φτάσει το ύψος των 20 μέτρων και ο κορμός να αναπτύξει διάμετρο 50-60 εκατοστών ή και μεγαλύτερη. Κατά την άποψή μας οι κουκουναριές πρέπει να φυτεύονται σε μεγάλους ανοιχτούς χώρους και με φυτευτικό σύνδεσμο τουλάχιστον 10X10 μέτρων. Η κόμη τους είναι ομπρελοειδής ή σφαιρική και προφανώς θα δημιουργήσει στο μέλλον πλείστα προβλήματα στα υπέργεια δίκτυα και στις παρακείμενες πολυκατοικίες, ενώ το ριζικό τους σύστημα και ο κορμός δημιουργούν προβλήματα στις διαστρώσεις του πεζοδρομίου και στα υπόγεια δίκτυα.

Η άποψη μας είναι ότι θα πρέπει γενικά να χρησιμοποιούνται δένδρα μικρότερου μεγέθους, τα οποία μακροχρόνια επιβιώνουν και αναπτύσσονται πολύ καλύτερα σε σχέση με τα μεγάλα δένδρα, επιπλέον δε το κόστος αγοράς και φύτευσης είναι μικρότερο.

Οι Υπεύθυνοι των Εργαστηρίων
Δρ. Παναγιώτης Τσόπελας, Τακτικός Ερευνητής
Δρ. Γεώργιος Καρέτσος, Αναπληρωτής Ερευνητής

———————————-

Σημείωση 1η: Το κείμενο έχει μεταφερθεί σε ηλεκτρονική μορφή από αυτό που διαθέτουμε σε φωτοτυπία. Παρά τον έλεγχο, είναι πιθανόν να υπάρχει κάποιο λάθος…

Σημείωση 2η: Οι επισημάνσεις με έντονα γράμματα είναι δικές μας.

Σημείωση 3η: Το φωτοτυπημένο κείμενο μας το έδωσε ο επικεφαλής του συνδυασμού «ΑΛΙΜΟΣ – ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ», κ. Νίκος Τσαμπαρλής, στο οποίο στήριξε ερώτημά του προς τη δημοτική αρχή στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου (22/6/2011).

Advertisements